Intercyza małżeńska, jako bufor bezpieczeństwa przedsiębiorcy na ciężkie czasy.

opublikowano:

Prowadzenie działalności gospodarczej nieodzownie wiąże się z ryzykiem, które przy ziszczeniu się czarnego scenariusza może skutkować osobistą odpowiedzialnością osób bezpośrednio kierujących przedsiębiorstwem.  Jednym ze sposobów legalnego zabezpieczenia się przed taką ponurą wizją jest odpowiednie rozmieszczenie składników majątkowychpomiędzy masy majątkowe występujące w małżeństwie za pomocą małżeńskiej umowy majątkowej (tzw. intercyzy) uregulowanej w ustawie z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U.2015.583 ze zm.; zwana dalej: „krio”).

Zobacz artykuł w formacie pdf

stan prawny na 15.10.2015r.

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków jak i przez każdego z nich osobno (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków, takie przedmioty wymienione zostały w art. 33 krio, np.:  przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej; przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił; prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom; przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków; prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie; przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

  W sytuacji gdy jeden małżonek wpadnie w tarapaty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej zaspokojenie się wierzycieli z konkretnego składnika majątku np. nieruchomości zależy od wielu czynników, np.: rodzaju zobowiązania (cywilnoprawne, publicznoprawne), masy do której przynależy dany składnik majątkowy oraz tego czy małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania. W tym ostatnim przypadku wierzyciel może zaspokoić się zarówno z majątku wspólnego małżonków jak i z majątku osobistego tego małżonka, który zaciągnął zobowiązanie (art. 41 § 1 krio). Natomiast w art. 41 § 2 krio przewidziano sytuację, że jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może zaspokoić się z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści z jednego praw własności intelektualnej, a jeżeli wierzytelność powstała  w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

Zawarcie małżeńskiej umowy majątkowej w formie aktu notarialnego umożliwia małżonkom przesunięcia danego składnika majątku w ramach wcześniej wymienionych mas majątkowych, a nawet wyodrębnienie tylko dwóch majątków osobistych. W sytuacji gdy drugi małżonek nie będzie w stanie zaspokoić swoich wierzycieli odpowiednio wcześniejsze przeniesienie np. nieruchomości, która na początku wchodziła w skład majątku wspólnego do majątku osobistego małżonka nieprowadzącego działalności gospodarczej może uchronić ją przed postępowaniem egzekucyjnym.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na kwestię, o istnieniu której niewiele osób zdaje sobie sprawę, a mianowicie że wprowadzenie intercyzy nie zawsze zapewni absolutną ochronę majątku, bowiem w myśl art. 471 krio małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Przepis ten oznacza, że względem wierzyciela, który nie wiedział o istnieniu i rodzaju małżeńskiej umowy majątkowej zapisy intercyzy nie będą odnosiły skutku; odnosząc to do przykładu z nieruchomością przyjmuje się że w stosunku do wierzyciela, który nie wiedział o istnieniu i rodzaju małżeńskiej umowy majątkowej – pomimo zawarcia ważnej intercyzy – nieruchomość nie wchodzi do majątku osobistego małżonka dłużnika, ale pozostaje w majątku wspólnym. Sposobem na ominięcie tego problemu jest np. umieszczenie w umowie z naszym kontrahentem oświadczenia, że z małżonkiem zawarliśmy intercyzę danego rodzaju. Godnym polecenia pomysłem wydaje się również wpisywanie/aktualizowanie takiej informacji w krajowym rejestrze sądowym (dotyczy wspólników oraz osób kierujących spółkami handlowymi) czy też w ewidencji działalności gospodarczej (dotyczy osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą oraz wspólników spółek cywilnych).

Zawarcie małżeńskiej umowy majątkowej, a w szczególności ustanowienie ustroju rozdzielności majątkowej i przeniesienie ważniejszych składników do majątku osobistego drugiego małżonka, który nie prowadzi przedsiębiorstwa w znacznej mierze zabezpiecza majątek również przed egzekucją należności publicznoprawnych takich jak zaległości podatkowe czy też z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z brzmieniem art. 26 ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Z kolei art. 29 § 1 ordynacji podatkowej stanowi, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Jednocześnie ordynacja podatkowe w art. 29 § 2 pkt 1 przewiduje, że skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Przepis art. 31 ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.Dz.U.2015.121 ze zm.) w odniesieniu  do należności z tytułu składek nakazuje stosować odpowiednio przepisy art. 26 oraz 29 § 1 i 2 ordynacji podatkowej, także model postępowania jest bardzo podobny. W praktyce funkcja ochronna zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej działa niejako na przyszłość i pod warunkiem, że składniki majątkowe, na których małżeństwu najbardziej zależy zostaną przeniesione do majątku osobistego małżonka  niezalegającego z płatnościami podatkowymi i zusowskimi.

Kolejnym interesującym zagadnieniem wartym zasygnalizowania jest skuteczność intercyzy w kontekście postępowania upadłościowego. Stosownie do treści art. 116 prawa upadłościowego i naprawczego (j.t. Dz.U.2015.233 ze zm.) roszczenia małżonka upadłego wynikające z umowy majątkowej małżeńskiej mogą być uwzględnione tylko wówczas, gdy była ona zawarta co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W art. 126 prawa upadłościowego i naprawczego stwierdzono, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową lub ograniczenie wspólności ustawowej jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Po upływie tego dwuletniego okresu wierzyciele nie będą już mogli zaspokoić się ze składników znajdujących się w majątku osobistym małżonka przedsiębiorcy przeciwko, któremu prowadzone jest postępowanie upadłościowe.

Wprowadzenie intercyzy nie jest remedium na wszelkie zagrożenia jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej, niemniej jednak jest relatywnie dogodnym instrumentem minimalizującym ryzyko wystąpienia negatywnych skutków niepowodzeń w biznesie, o ile pomyśli się o tym rozwiązaniu dość wcześnie. Decyzja o wprowadzeniu umownego ustroju majątkowego oraz o jej rodzaju zależy od indywidulnej oceny sytuacji małżonków, dlatego też warto pochylić się nad tym tematem i poświęcić mu więcej atencji. Na koniec wypada zauważyć, iż powyższe rozważania mają sens w sytuacji, gdy „drugą połówkę” darzymy niekwestionowanym zaufaniem, a tego nie są w stanie zapewnić i wyegzekwować żadne kodeksy.

Autor: radca prawny Marcin Siemienkiewicz

Kancelaria Prawna „CONSULTOR” adwokat Daniel Gramatowski

autorRafał Osiński



Strona wykorzystuje Cookies. Dowiedz się więcej w regulaminie.